Zobacz też:

Zalecenia dietetyczne dla prakriti pitta?

Co może jeść Kapha?

VATA               * wskazany umiar                           **stosować rzadko


OWOCE: Najlepsze będą słodkie, lekko kwaśne, świeże i soczyste owoce. Suszone owoce jak rodzynki, żurawina, śliwki, i inne należy zawsze moczyć przed spożyciem lub ugotować, co zwiększy ich ciepło oraz wilgoć. Jeśli owoce są cierpkie jak np. gruszki, żurawina czy jabłka można je poddusić na ghee z dodatkiem cukru oraz przypraw takich jak kardamon, goździki, anyż lub cynamon, albo ugotować. Będą wtedy bardziej nawilżające, słodkie oraz rozgrzewające. Z żurawiny można zaś zrobić sos żurawinowy, który będzie łatwiej strawny niż surowa żurawina.

·      zalecane: ananasy, awokado, banany, brzoskwinie, cytryny, daktyle świeże, figi świeże, grejpfruty, jabłka gotowane, jagody, kiwi, kokos, kompot jabłkowy, limety, mango, melony, morele, nektarynki, papaja, pomarańcze, rabarbar, rodzynki namoczone, śliwki suszone i moczone, tamaryndowiec, truskawki, winogrona, wiśnie

·      unikać: arbuzy, granaty, jabłka (surowe), persymona,  suszone owoce (większość owoców suszonych oraz figi, daktyle, rodzynki, śliwki), żurawina.


WARZYWA: najlepsze będą ugotowane. Twarde warzywa korzeniowe jak seler, buraki czy marchew mogą być spożywana w postaci soku, który jest łatwiej strawny. Dobry sposób przygotowania warzyw to gotowanie w wodzie lub na parze, a unikanie nadmiernego smażenia. Do sałat zielonych zawsze dodawać tłusty dressing z oliwy ew. ze śmietany by ułatwić ich strawienie. Unikać warzyw psiankowatych, surowych pomidorów, a z gotowanych pomidorów usuwać skórkę i nasiona.

·      zalecane: bataty, brukiew, buraki cukrowe, cebula (dymka, zwykła gotowana*), cukinia, czosnek, daikon*, dymka, dynia (makaronowa*, olbrzymia i zwyczajna), fasola szparagowa, groch gotowany, kalafior*, kapusta gotowana*, kelp, kiełki*, kolendra, kombu, korzeń kolokazji, koper włoski, krasnorosty, limety marynowane, liście kolendry**, marchew, natka pietruszki*, ogórek, okra, oliwki czarne, papryka zielona, pasternak, por, rzeżucha, rzodkiew gotowana*, sałata*, topinambur*, szparagi, szpinak gotowany* i surowy*, wodorosty (hijiki), zielenina*

·      unikać: bakłażan, brokuły, brukselka, buraki cukrowe**, cebula surowa, chrzan**, przepękla, groch, grzyby, jarmuż, kalafior surowy, kalarepa, kapusta surowa, karczoch, kiełki pszenicy, kukurydza świeża**, mniszek zielenina, łopian korzeń, oliwki zielone, opuncja (liście, owoce), papryka (słodka, ostra), pomidory (gotowane**, surowe), rzepa, rzodkiew surowa, seler naciowy, ziemniaki.


STRĄCZKI: Duże i twarde strączki musza być wcześniej moczone w kwaśnej wodzie oraz gotowane z dodatkiem przypraw: kurkuma, ziarna kardamonu, kmin, asafetyda, imbir suszony, kolendra, czosnek, liść laurowy. Osoby o konstytucji vata powinny zjadać małe porcje strączków, ponieważ podczas ich trawienia powstaje azot, nasilający vata. Jedzenie w nadmiarze soczewicy, ciecierzycy lub tofu zaostrza vate. Najlepszy jest mung dal

·      zalecane: fasola mung, mung dal, soczewica czerwona*, przetwory sojowe (mleko*, sos sojowy, tofu*), tur dal, urad dal

·      Unikać: ciecierzyca, fasola (adzuki, biała, czarne oczko, lima, navy, pinto, zwykła), gorszek (łuskany, suchy miso**, soczewica (brązowa), sojowe (mąka, soja), tempeh.


ZIARNA/ ZBOŻE: najlepiej w postaci gotowanej, najlepiej sycąca jest pszenica, owies i ryż. Zboża są pełnowartościowe, ciężkie i oleiste dlatego vata powinna jeść je często.

Lekkie i suche zboża jak np. kukurydza, proso, żyto czy płatki zbożowe są niewskazane (zbyt suche i nadmiernie lekkie), powodując nadmiar doszy vata. Grykę, jęczmień czy proso, które są wysuszające, można spożywać okazjonalnie i odpowiednio doprawione (duża ilość ghee lub masła do gotowania, sól).

·      zalecane: amarantus*, komosa ryżowa, gotowany owies, quinoa, każdy rodzaj gotowanego ryżu, chleb esseński, pszenica, seitan

·      unikać: chleb na drożdżach, granola, gryka, jęczmień, kukurydza, kus-kus, krakersy, makaron**, muesli, płatki zbożowe (suche, na zimno, dmuchane), orkisz, otręby (owsiane, pszenne), owies suchy, polenta**, proso, wafle ryżowe** (najlepiej z dodatkiem masła/ ghee), sago, tapioka, żyto


NABIAŁ: jeśli nie ma alergii, to każdy rodzaj nabiału będzie wskazany, ze względu na swoje nawilżające i ciężkie właściwości. Aby zrównoważyć zimno dobrze jest dodawać do nich ostrych przypraw (pieprz czarny, rzodkiew, zielona cebulka, sól). Na krowie mleko należy uważać, ze względu mogącą się pojawić alergię

·      zalecane: ghee, jogurt rozcieńczony z przyprawami*, lody*, masło, maślanka, mleko kozie, krowie ser kozi, ser żółty*, śmietana*, twaróg

·      unikać: mleko (kozie, krowie), jogurt (mrożony, naturalny, z owocami)


MIĘSO: mięso ze względu na swoją ciężkostrawność i tamasowy charakter nie jest zalecane, zwłaszcza dla osób praktykujących jogę (w pełnym tego słowa znaczeniu) czy inne dyscypliny rozwoju osobistego i duchowego. Sama nie jem mięsa i ryb, ale taka droga nie powinna być narzucona, powinna wynikać z przekonania danej osoby. Vata to jedyny typ, który wg ajurwedy potrzebuje mięsa i produktów odzwierzęcych, ze względu na pełne białko. Ale nadmierna ilość mięsa prowadzi do niestrawności jak również nasilenia vata, dlatego mimo wszystko należy spożywa je z umiarem i dobrze doprawiać. Bardziej niż mięso, najlepiej aby osoby typu vata wybierały pełne, dobrej jakości nabiały.

Z perspektywy ajurwedy, niezależnie czy ktoś jest wegetarianinem/weganinem czy nie, nikomu nie zaleca się częstego spożywania mięsa.

·     zalecane:  Indyk i kurczak (białe i ciemne mięso)*, jaja (unikać smażonych), dziczyzna, kaczka, świeże ryby, łosoś, sardynki, tuńczyk, jagnięcina*, wołowina**, owoce morza (uwaga na alergie)

·      unikać: dziczyzna, indyk białe mięso, jagnięcina, królik, wieprzowina


ORZECHY/ ZIARNA: vata może zjadać wszystkie orzechy i ziarna, ale ponieważ są zbyt ciężkie, najlepiej zjadać je w postaci masła orzechowego lub mleka roślinnego. Kiedy je prażymy, dla równowagi najlepiej zrobić to z dodatkiem soli. Unikać zjadania orzechów ze skórką, najlepiej namoczyć je w letniej wodzie na noc i obrać ranem. Orzechy są doskonałym źródłem tłuszczu dla vaty.

·      zalecane: gomasio, migdały, orzechy (charole, czarne, makadamia, kokosowe, nerkowce, brazylijskie, laskowe, leszczyny południowej, pistacjowe, włoskie, ziemne, piniowe, pekane),

·      unikać: ziarna dynia, lnu, sezamu, słonecznika. Chałwa, tahini.


TŁUSZCZE: wszystkie oleje będą wskazane, najlepszy sezamowy.

·      zalecane: awokado, ghee, oliwki, kokos, sezam, migdałowy (dobry dla mózgu). Zewnętrznie większość olei zwłaszcza sezamowy (skóra i włosy), migdałowy, ghee, gorczycowy do skóry ciała

·      unikać: kukurydziany, canola, sojowy


HERBATY ZIOŁOWE: Osoby z dominującą vatą często zapominają o tym, ze powinny się napić, a powinny wypijać około 1- 1,5 litra płynów w ciągu dnia. Najlepiej aby było to coś ciepłego. Delikatne herbaty ziołowe o zrównoważą doszę vata oraz wzmocnią agni. Osoby te muszą unikać nadmiaru herbat zielonych i gorzkich w smaku, bo zaostrzają vata. Gorzkie zioła można zrównoważyć substancją słodzącą lub lukrecją.

·      zalecane: Ajwan, bancha (z mlekiem lub substancją słodzącą), chryzantema*, cykoria*, eukaliptus, głóg, golteria*, goździki, imbir świeży, kocimiętka*, kolcorośl sarsaparyla, koper włoski, kozieradka, kukicha*, kocimiętka, kwiat czarnego bzu, lawenda, lukrecja, malina*, mięta (pieprzowa, polej i zielona), owoc dzikiej róży, owoce jałowca, podagrycznik, prawoślaz lekarski, słoma owsiana, skórka pomarańczy, szafran, szałwia lekarska, trawa cytrynowa, truskawki*, rumianek, żywokost

·      unikać: alfalfa**, bazylia**, chmiel**, cynamon**, fiołek*, hibiskus*, jaśmin*, jeżyna, jęczmień**, karob, koniczyna czerwona**, krwawnik pospolity, lucerna**, łopian, melisa lekarska**, męczennica *, mniszek, ogórecznik**, ostre herbaty, mlecz, pokrzywa**, przęśl zielona, red zinger**, yerba mate**, znamiona kukurydzy, yerba mate**, żeń-szeń


NAPOJE: dobre będą słodkie albo lekko kwaśne soki owocowe, przy czym najlepiej będzie rozcieńczyć je odrobiną wodą. Jeżeli chodzi o alkohole – będą wpływać bardzo niekorzystnie na tę doszę. Z umiarem może napić się czasami wina pół na pół z wodą.

·      zalecane: białe wino*, bulion (miso, warzywny*), cydr, czaj (gorące mleko z przyprawami), kawa zbożowa,  mleko zbożowe (migdałowe, ryżowe, sojowe – gorące i mocno przyprawione*), napój cytrynowy, nektar brzoskwiniowy, lemoniada, soki (kwaśne soki oraz aloesowy, ananasowy, czereśniowy, grejpfrutowy, mango, marchwiowy, morelowy, papaja, pomarańczowy, wiśniowy, z jagód oprócz żurawiny, winogron), piwo

·      unikać: herbata (czarna, mrożona), kawa, mleko (czekoladowe, sojowe zimne), napoje (gazowane, z kofeiną), soki (gruszkowy, jabłkowy, pomidorowy**, żurawinowy, wielowarzywny, z granatów, z suszonych śliwek), zimne napoje mleczne albo z lodem.


PRZYPRAWY: dla osób vata wskazane są wszystkie przyprawy, ale w niewielkich ilościach. Zbyt duża ilość przypraw może podrażnić układ pokarmowy oraz zaburzyć tę doszę. Najlepszą przyprawą do równoważenia vata jest asafetyda, którą najlepiej zażywać z koprem włoskim, a dodatkowo kardamon, cynamon, kmin, gałka muszkatołowa oraz kurkuma.

·      zalecane: ajwan, anyż, asafetyda, bazylia, cayenne*, chili*, cynamon, cząber, czosnek, estragon, gałka muszkatołowa, golteria, gorczyca, goździki, imbir, kardamon, kmin rzymski, kolendra, koper ogrodowy, koper włoski, kozieradka*, kurkuma, liście curry, liść laurowy, majeranek, mięta zielona i pieprzowa, natka kolendry, natka pietruszki, olejek migdałowy, olejek migdałowy, oregano, papryka, pieprz (cayenne*, czarny*, pippali), podagrycznik, rozmaryn, skórki pomarańczy, sól, szafran, tymianek, wanilia, ziele angielskie

·      unikać: kminek


SUBSTANCJE SŁODZĄCE: osoby vata mogą stosować większość produktów słodzących, ale z umiarem, poza białym miodem i syropem klonowy, który mocno zaostrza tę doszę.

·      zalecane: cukier (jaggary, sucanat, trzcinowy, turbinado), fruktoza, koncentrat soków owocowych, melasa, miód surowy nieprzetworzony, słód jęczmienny, koncentraty soków owocowych, syrop ryżowy

·      unikać: biały cukier, syrop klonowy


DODATKI:

·      zalecane: chutney z mango (słodki, ostry), gomasio, kelp, ketchup, kombu, majonez, marynaty, musztarda, ocet, pikle (limonka, mango), sos sojowy, sól, tamari, wodorosty (dulse, hijiki, morskie),

·      unikać: chrzan, czekolada


Zestawienie pokarmów zalecanych i niekorzystnych dla doszy Vata – na podstawie: Usha Lad i Dr Vasant Lad, “Ajurvedic cooking for Self-Healing”, A. Morningstar, U.Desai ” Ajurwedyjska książka kucharska”, R.Swoboda “Prakriti. Odkryj swoją pierwotną naturę”

Osoby z dominującą vatą powinny przede wszystkim spożywać ciepłe, wilgotne posiłki z dodatkiem dobrej jakości tłuszczu lub produktów zawierających tłuszcz naturalny (np. orzechy, ziarna). Najważniejszym zaleceniem będzie utrzymanie regularnej pory posiłków, nieprzejadanie się i stosowanie lekkich przypraw poprawiających trawienie (np. imbir, pieprz czarny, kmin, asafetyda, koper, kardamon). Dominujące smaki to słodki, słony i kwaśny. Wszystkie 3 smaki mają działanie nawilżające, a kwaśny i słony będą dodatkowo rozgrzewały, ale bez dodatkowego osuszania, jak to ma miejsce w przypadku spożycia produktów o smaku ostrym. Smaki te również zwiększają jakość ciężkości, potrzebną tej doszy. Dla osób typu vata dobrze zjadać więcej posiłków (4-5) ale w mniejszych ilościach, by w ten sposób nie obciążać żołądka. Posiłki spożywane powinny być w spokojnej i miłej atmosferze, na siedząco – NIGDY w biegu, ponieważ to najlepszy sposób na zaburzenie tej doszy. Kofeina i produkty pobudzające będą ożywiały i pobudzały, ale mogą również pobudzić delikatny układ nerwowy i wprowadzić do systemu pobudzenie, rozdrażnienie i chaos, dlatego dobrze spożywać je sporadycznie o ile w ogóle.

Ponadto osoby typu vata powinny:

  • Zjadać niewielkie porcje, można sobie pozwolić nawet na 5 posiłków dziennie
  • Utrzymywać minimum 3 godziny przerwy między posiłkami, bez podjadanie między nimi
  • Regularnie zjadać posiłki, pić gorące napoje lub zioła, wcześnie chodzić spać i nie zarywać nocy
  • Wybierać posiłki gotowane, ciepłe z użyciem przypraw stymulujących trawienie, rozgrzewających i odżywiających
  • Unikać suchych przekąsek, chleba i wafli bez dodatku tłuszczu oraz popcornu, gazowanych napoi, zimnego jedzenia i picia, sałaty bez dressingu, zbyt ostrego lub niedoprawionego (mdłego) jedzenia
  • Zwracać uwagę na okresy przejściowe między porami roku oraz jesień i zimę, ponieważ wtedy dosza vata jest najmniej stabilna ulegając gwałtownemu zaburzeniu.
  • Korzystać z tabeli z substancjami łagodzącymi działanie niektórych składników
  • Najlepsze smaki to słony, słodki i kwaśny. Smakami zaburzającymi będą gorzki, ostry i cierpki jeśli stosowane są w nadmiarze.

Zapisz się na mój newsletter o jodze i aujrwedzie, którym wysyłam ciekawe materiały i informacje o moich inicjatywach. Bądźmy w kontakcie!

Pełną politykę prywatności Pracowni Jogi Macieja Wieloboba, która jest administratorem danych, przeczytasz tutaj.

You have Successfully Subscribed!